મંદિરનો ઇતિહાસ
ગુજરાતની પવિત્ર ભૂમિ પર અનેક શક્તિપીઠો અને તીર્થધામો આવેલાં છે, જેમાં પાટણ જિલ્લાના સરસ્વતી તાલુકાના કોટાવડ ગામમાં બિરાજમાન શ્રી વિઘ્નેશ્વરી માતાજી મંદિરનું વિશિષ્ટ સ્થાન છે. આ મંદિર માત્ર એક ધાર્મિક સ્થાન નથી, પરંતુ હજારો ભક્તોની અખંડ આસ્થા, શ્રદ્ધા અને ભક્તિનું જીવંત કેન્દ્ર છે.
કોટાવડ ગામનો ઇતિહાસ
ઇતિહાસ મુજબ સિદ્ધપુરના મહારાજા શ્રી મૂળરાજ સોલંકીએ ગુજરાતમાં બ્રાહ્મણોને વસવાટ માટે આમંત્રિત કર્યા હતા અને તેમને વિવિધ ગામો અર્પણ કર્યા હતા. તે સમયે વ્યાસ અને જોશી સમાજના બ્રાહ્મણોને સરસ્વતી નદીના કિનારે આવેલું કોટાવડ ગામ આપવામાં આવ્યું હતું.
સમય જતાં કોટાવડ ગામ વૈદિક પરંપરા, યજ્ઞ, હવન, સંસ્કાર અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બની ગયું. અહીં વસતા પરિવારો દ્વારા પેઢી દર પેઢી ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાનું જતન કરવામાં આવ્યું છે.
શ્રી વિઘ્નેશ્વરી માતાજી – કુળદેવી તરીકેનું મહત્ત્વ
કોટાવડ ગામના વ્યાસ સમાજ, જોશી સમાજ તેમજ વૈદ પરિવારની આરાધ્ય કુળદેવી તરીકે પૂજાય છે.
લગ્ન, યજ્ઞ, ઉપનયન, ગૃહપ્રવેશ અને દરેક ધાર્મિક વિધિની શરૂઆત માતાજીના આશીર્વાદ મેળવીને થાય છે.
ભારત તેમજ વિદેશમાં વસતા અનેક પરિવારો માતાજીમાં અખંડ શ્રદ્ધા ધરાવે છે અને કોટાવડ ધામ આવી દર્શન કરે છે.
ધાર્મિક પરિચય
| વિષય | વિગત |
|---|---|
| કુળદેવી | શ્રી વિઘ્નેશ્વરી માતાજી |
| મહાદેવ | શ્રી સોમેશ્વર મહાદેવ |
| ગણપતિ | શ્રી એકદંત ગણપતિ |
| ભૈરવ | શ્રી અસીતાંગ ભૈરવ |
| ગોત્ર | કૌશિક |
| વ્યાસ સમાજનો વેદ | ઋગ્વેદ |
| જોશી સમાજનો વેદ | યજુર્વેદ |
| વ્યાસ શાખા | આશ્વલાયની |
| જોશી શાખા | માધ્યંદિની |
પવિત્ર યાત્રા – મંદિરની કથા
મૂળ સ્થાનક
લોકવાયકા અનુસાર કોટાવડ ગામના મધ્યમાં આજે પણ માં વિઘ્નેશ્વરીનું મૂળ સ્થાનક આવેલું છે. તે પવિત્ર ભૂમિ આજ સુધી ભક્તોની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.
મૂર્તિનું રક્ષણ
વિદેશી આક્રમણો દરમિયાન કોટાવડના ભક્તોએ માતાજીની મૂર્તિને સુરક્ષિત રાખવા ગામના કુવામાં પધરાવી અને પથ્થરોથી ઢાંકી દીધી. સમય જતાં મૂર્તિનું સ્થાન સ્મૃતિમાંથી અદૃશ્ય થયું.
સ્વપ્ન દર્શન
વર્ષો પછી ગામના એક ભક્તને સ્વપ્નમાં માં વિઘ્નેશ્વરીએ દર્શન આપ્યા અને પોતાના સ્થાન વિશે જાણકારી આપી. દર્શાવેલા સ્થળે તપાસ કરતાં કુવામાંથી પવિત્ર મૂર્તિ મળી આવી.
બે મૂર્તિઓની સ્થાપના
લાંબા સમય સુધી કુવામાં રહેવાથી મૂર્તિનું નાક ખંડિત થયું હતું. માતાજીની આજ્ઞા અનુસાર મૂળ મૂર્તિ સાથે બીજી નવી મૂર્તિ સ્થાપિત કરવામાં આવી અને ભક્તોએ દિવ્ય ચમત્કારનો અનુભવ કર્યો.
નવા મંદિરનું નિર્માણ
ભક્તોની વધતી સંખ્યા સાથે ભવ્ય મંદિરની જરૂરિયાત ઊભી થઈ. ચિઠ્ઠી પ્રથા દ્વારા માતાજીની સંમતિ મેળવી, ગામલોકો અને દાતાઓના સહયોગથી નવા મંદિરનું નિર્માણ થયું અને વૈદિક વિધિ અનુસાર પુનઃપ્રતિષ્ઠા થઈ.
ભવ્ય જીર્ણોદ્ધાર
મંદિરના ગર્ભગૃહનું નવસર્જન, પરિસરનો વિસ્તાર, દર્શન વ્યવસ્થા, યાત્રાળુ સુવિધાઓ — આજનું ભવ્ય મંદિર સ્વરૂપ આ જીર્ણોદ્ધારથી પ્રગટ્યું.
જીર્ણોદ્ધારની છ ઉપલબ્ધિઓ – ઈ.સ. ૧૯૯૨
વર્તમાન મંદિર અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ
આજે શ્રી વિઘ્નેશ્વરી માતાજી મંદિર ગુજરાત તથા સમગ્ર ભારતના ભક્તો માટે આસ્થાનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બની ગયું છે. મંદિરમાં નિયમિત રીતે નીચે મુજબની ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ યોજાય છે:
વાર્ષિક પાટોત્સવ
દર વર્ષે મહા સુદ તેરસના શુભ દિવસે શ્રી વિઘ્નેશ્વરી માતાજી મંદિરનો પાટોત્સવ ભવ્ય રીતે ઉજવવામાં આવે છે. હજારો ભક્તો કોટાવડ ધામમાં એકત્રિત થાય છે અને નીચે મુજબના કાર્યક્રમોમાં ભાગ લે છે.
ભક્તોની અખંડ શ્રદ્ધા – માતાજીના પાંચ આશીર્વાદ
અસંખ્ય ભક્તોએ માતાજીના આશીર્વાદથી પોતાના જીવનમાં ચમત્કારિક અનુભવો પ્રાપ્ત કર્યા છે.
ઉપસંહાર
શ્રી વિઘ્નેશ્વરી માતાજી મંદિર માત્ર એક મંદિર નથી, પરંતુ સદીઓથી ચાલતી આવતી આસ્થા, સંસ્કૃતિ, પરંપરા અને ભક્તિનું પવિત્ર પ્રતિક છે. કોટાવડ ધામમાં બિરાજમાન માં વિઘ્નેશ્વરી આજે પણ પોતાના દરેક ભક્ત પર કૃપા વરસાવી રહી છે.